

✓Historian: Bibliographie Erster Weltkrieg


Stefan Ihrig yine Türkçe konuşmuş. Soru seti yönlendirici, cevaplar da alışıldık vaaz. Kitaplarını “tartışılmaz kanon”, karşı çıkışı “inkâr” saydığı için röportaj zaten tartışma değil; pozisyon tekrarından ibaret. Asıl mesele Lepsius. Ihrig, Alman Dışişleri’nin belgeleri yayımlamasını Lepsius’a otomatik güvenilirlik nişanı gibi sunuyor. 1919 edisyonunun seçici derleme olduğu, bazı belgelerin kısaltıldığı, bağlamın kaydırıldığı uzun süredir arşiv karşılaştırmalarıyla tartışılıyor. Bunu atlayıp “yüksek güvenilirlik” demek, kaynak eleştirisini unsurlamak demektir. Tahrifatın kime ait olduğunu speküle etmemesi de tesadüf değil; spekülasyon röportajın işine yaramaz, sessizlik yarar. Şahsına değil metnine bakın denir hep. Bakıyoruz: yöntem aynı. Uygun kaynak öne, aykırı ayrıntı geri. Bunun adı akademik cesaret değil, anlatı yönetimi.

Rahmetli MHP Genel Başkanı Alparslan Türkeş’in 1976’da Devlet dergisine Ege ve adalar konusunda verdiği demeç, Yunan istihbarat ve güvenlik çevrelerince yakından izlenmiş ve diplomatik görüşmelerde argüman olarak kullanılmıştır. Türkeş, Anadolu kıyısından 50 kilometre içinde kalan bütün adaların Türkiye’ye ait olması gerektiğini söylemiştir. İlk bakışta aşırı görünen bu sözler, aslında belirli bir strateji çerçevesinde dile getirilmiştir: iç kamuoyunu yatıştırmak ve Yunanistan üzerinde baskı kurmak. Konu Alman belgelerinde de karşılık bulmuştur.

Yunan-Türk ilişkilerine dair gizli tutulan ve neredeyse her yıl yenilenen Alman değerlendirmelerine göre :,Atina, Türkiye ne kadar güçlü ve bağımsız olursa Yunanistan’a o kadar fazla sorun çıkarma eğiliminde olacağını düşünmektedir. ‘Amerikalılar ise farklı bir kanaate sahiptir. Almanlara göre Washington, Türklerin küstürülmesinin ve başıboş bırakılmasının daha tehlikeli olduğunu değerlendirmektedir. Yunanistan hükümetlerinin Türk devletinin bağımsızlığını hedef alan ve çeşitli devletlere ilettikleri toprak ile taviz taleplerinin ifşa edilmesi gerekmektedir.

İzmirde son derece önemli bir etkinlik var. 22 Eylülde Mora'da katledilen Türkler anılacak. İnşallah katılım çok olur. @kaymakci68

Yeni kitap: Christian Stachelbeck: Bilgi ve Savaş: Alman Ordusu’nun Taktik Öğrenmesi 1888–1926.

Emin Paşa’nın 1880’lerde yazdığı AFRİKA’DAki gözlemlerine dair bu çalışmasını tercüme etmiştim. Yayınlandı. Bu eser, 19. yy. sonlarında Osmanlı-Mısır idaresinin Afrika’daki varlığını içeriden gösteriyor. Eserin tarihî değeri, Emin Paşa’yı yalnızca Afrika’nın kâşifi olarak değil+


Mossad’ın erken dönem faaliyetlerine dair 2025 yılında yayımlanan yeni bir çalışma dikkat çekicidir. Eserin en önemli özelliği, Mossad’ın kendi Tarih Araştırmaları Bölümü tarafından hazırlanmış ve sıkı bir iç denetimden geçirilerek neşredilmiş olmasıdır. Yazarlardan birinin, vefat etmiş bir saha elemanı olması da kayda değer bir husustur. Kitabın resmi bir ISBN numarası bulunmamaktadır; bu durum, benzer resmi yayınlarda sıkça karşılaşılan bir uygulamadır. İsrail Milli Kütüphanesi’nin verdiği referans numarası, konuya vakıf olanlar için yeterli bir kimlik unsurudur. Eserin temel amacı belli olsa da, Mossad’ın tarih araştırmaları ve arşiv politikası hakkında fikir edinmek bakımından bazı önemli bulgular ortaya koymaktadır. Son dönemde Türk devletine yöneltilen eleştiriler de dikkate alındığında, bu tür resmi yayınların kütüphanelerimizde yer almaması önemli bir eksiklik olarak değerlendirilebilir.


Yeni makale: Yüksel, Mevlüt: Soykırım İddialarının Odağındaki Mesele: Osmanlı Devleti’nin Ermenilere Yönelik “Sevk” (Yer Değiştirme) Uygulamaları, dergipark.org.tr/tr/download…

Birinci Dünya Savaşı’nda Almanya’ya gönderilen Osmanlı subayları hakkında detaylı raporlar hazırlanmıştır. Şüphesiz bu raporlarda bazı ırkçı genellemeler de göze çarpmaktadır. Örneğin bir rapora göre homoseksüel ve “doğaya aykırı” ilişkiler, Türkler tarafından Almanya’daki kadar katı bir şekilde kınanmamaktadır. Bu ifadenin hangi somut bulgulara dayandığını araştırmak gerekir. Raporda geçen bu tespit büyük olasılıkla Alman ceza hukukunu yansıtmaktadır; Osmanlı askerî yönetmelikleri ve kanunlarıyla bir karşılaştırma yapılmış olabilir. Bu konuların uzmanı askerî tarihçilerimiz belki de bu karanlık noktaları aydınlatabilir. Diğer ilgi çekici noktalardan biri de, Osmanlı subaylarına (askerî görevlerini aksatmadıkları takdirde) namaz kılmaları için izin verilmesidir.

Meis Adası’nın Fransızlar tarafından Birinci Dünya Savaşı sırasında işgal edilmesi konusunda da ilginç Yunan çalışmaları bulunmaktadır.

Fransız ordusunda görev alan gönüllü Yunanlar/Rumlar hakkında çeşitli yeni makaleler de bulunmaktadır. Bu yayınlar ilginç kaynaklara işaret etmektedir. Örneğin söz konusu makale Yunan kadın gönüllüleri de ele almaktadır.

Aralık 1915‘te Alman askeri istihbaratına yazılan bir rapordan: ‚İtilaf Devletleri’nce kayırılıp bol kaynaklarla teçhiz edilen bir hareketin, Anadolu’daki Rumlar ve Türk liberal çevreleri arasında Fransız askerî birlikleri ile Yunan gönüllülerinin desteğiyle genel bir isyanı başlatmak amacıyla sürdüğü ileri sürülmektedir.‘ İlgili raporun bulguları İstanbul ve Sofya’ya da iletilmiştir. Şüphesiz tarihçiler bu tür belgelere kuşkuyla yaklaşmak zorundadır. Örneğin, söz konusu hareketin liderlerinin (failerinin) kimler olduğu ve “bol kaynaklarla” donatıldığına dair herhangi bir somut bilgi bulunmamaktadır. Çanakkale Muharebeleri’nde ağır kayıplar veren Fransızların Anadolu içinde özel harekât planları olup olmadığını araştırmak gerekmektedir. Yunan gönüllülerinin varlığı tartışmasız biçimde belgelenebilir; ancak 1915’in son ayında “genel bir ayaklanma” dedikodusunun veya şüphesinin raporlanması ilginçtir. Yakın zamanda 1914-1916 yılları arasında Almanya’nın Atina askerî ataşesinin günlüğü yayımlanmıştır; buna göz atmakta yarar vardır. Yunan arşivlerinde ve bilhassa özel terekelerden çıkan bazı belgeler de incelenmeye değer görünmektedir. Konu hakkında fikir edinmek isteyenler için: Efiloğlu, Ahmet: Osmanlı Rumları Göç ve Tehcir 1912 – 1918, İstanbul 2011. Richter, Heinz A. (Hrsg.): Ernst von Falkenhausen: Tagebuch des deutschen Militärattachés in Athen 1914–1916, Wiesbaden 2026. Bu arada belirtmekte fayda var, soykırım literatüründe ilgili ayaklanma planları dedikodu olarak bile işlenilmiyor. Acaba neden?

Alp Yenen’in yeni kitabı Columbia University Press tarafından yayınlanacakmış. Alp Yenen: The Young Turk International. How Islamic Bolshevism Shaped the Global Order at the End of the Ottoman Empire, Columbia University Press 2026. ISBN: 9780231202992 cup.columbia.edu/book/the-yo…