


زادهی اضطراب جهان. بر حاشیهی کتاب چون نقطهی شک.


اکثر قضاوتهایی که از آنها میترسیم، اصلا وجود خارجی ندارند. مردم آنقدر درگیر بقا، دلمشغولیها وگرفتاریهای خودشان هستند که فرصت تماشای ما را ندارند. ما داریم برای کسانی نقش بازی میکنیم که بلیت نخریده، روی صندلی ننشسته و اساسا سالهاست سالن نمایش را ترک کردهاند.

هر بار که این سالگردها میرسند، سنگینی رنج و خشم را با تمام وجود حس میکنم. تکرار تقویمها بدون تغییر این بساط ظلم، زجرآور است. شما را نمیدانم، من نمیتوانم برای آبان و دی شعر بنویسم، یا با عکس رنگینکمان، از کیان بگویم. از اینکه کار مفیدی از دستم برنمیآید، خشمگین و شرمندهام.

رفاقت یعنی امکان زندگی در پناه دیگری، به دور از سایه سنگین قضاوتها. یعنی به رسمیت شناختن تمام تردیدها و تناقضهای انسانی. اما انسان گرفتار ایدئولوژی(هر نوعش) نه شک را میفهمد و نه تاب شنیدن حرف دیگری را دارد. او نه تنها پناهگاه امنی برای رفاقت نیست بلکه ارزش همنشینی را هم ندارد.

وظیفهی بازمانده بعد از جنایتی مثل آبان ۹۸ یا ۱۸ و ۱۹ دی، فقط سوگواری و مرهم گذاشتن روی زخمها با شعرهای تسکینبخش نیست. وظیفهی او این است که سندی زنده بماند تا به قاتلان و ناظران بیتفاوت یادآوری کند: «من زندهام، جنایت فراموش نشده است، از یاد نخواهم برد و انتقام خواهیم گرفت.»

یادآوری آبان ۹۸ و سوگواری صرف، بدون یاد کردن از حرکت، خونخواهی و عزم انتقام، کوتاهی در حق جانهای از دسترفته است.

درد امروز ایران، کمبود آدمهای شریف نیست. جامعه همچنان لبریز از مهربانی، عواطف انسانی و میل به درستی است. فاجعه اینجاست که ساختار حاکم، مردم را در بنبستی تراژیک گرفتار کرده، بنبستی که در آن، انسان ماندن هزینهای کمرشکن دارد و برای زنده ماندن، ناچار باید از انسان بودن دست کشید.

غربت تا وقتی غربت است که در آن قبر نداشته باشی. انگار احساس تعلق و پیوند عاطفی انسان با خاک زمانی برایمان معنا پیدا میکند که عزیز ازدسترفتهای را به آغوشش میسپاریم. همانطور که مارکز میگوید: «آدمیزاد تا وقتی مردهای در زیر خاکی نداشته باشد، به آن سرزمین تعلق ندارد.»

اگر هنوز اینجا مینویسم، به خاطر کامنتها و پیامهایی است که میگویند نوشتههایم، با وجود نزدیک به بیست سال دوری، هنوز تا حدودی آینهی حالوهوای داخل ایران است. غربت، خانهی دوم من شده، چرا که عزیزی را در خاکش به امانت گذاشتهام... اما ایران، ایران همیشه خانهی اول من است.

وقتی زندگی در یک جامعه مدام به تعویق میافتد، وقتی دغدغه اصلی از چگونه زیستن به چگونه زنده ماندن تغییر میکند، مثل این است که فنری را بیش از حد فشرده باشیم. سوال این نیست که این وضعیت تا کی ادامه دارد. سوال این است که آدمهای آن جامعه تا کجا میتوانند این فرسایش را دوام بیاورند؟!

بزرگترین فاجعه برای یک جامعه، از دست رفتن آینده و غیرممکن شدن زندگی است. نتیجه این وضعیت فرساینده، پرتاب کردن نسل جوان به میان دو راهی تلخ کوچ اجباری یا کرختی و بیحسی است. اینجا دیگر آینده چیزی نیست که بشود آن را با دستهای خود ساخت، بلکه به قماری کور و تصادفی تبدیل شده است

یکی از خطاهای بزرگ جوامع سنتی، برابر دانستن سالهای عمر با خرد و پختگی است.تجربه تنها زمانی ارزشمند است که با خودآگاهی، انعطافپذیری، نقدپذیری و بازنگری مستمر گره بخورد. کسانی که تنها تقویم را ورق زدهاند و یک سال مشخص را شصتبار تکرار کردهاند، لزوما خردمندان قابلاحترامی نیستند!

کلمه تلاش در جهان آزاد یعنی ساختن و روی هم گذاشتن آجرها، با این باور که فردا زلزلهای همهچیز را با خاک یکسان نخواهد کرد. اما در جامعهی زیر فشار دائمی ایران، تلاش دیگر ساختن نیست، مقاومت در برابر سقوط است. حتی اگر با تمام قوا بدوی، تازه در جای خود ماندهای تا به عقب پرتاب نشوی.

خطر «غر زدن از موضع امن» و «تئوریبافی انتزاعی» همیشه بیخ گوش مهاجر است. اینکه ناخواسته از موضع ناظری دور، توصیههای اخلاقی صادر کنیم یا درباره دردهایی حرف بزنیم که دیگر آنها را روی پوست و استخوان حس نمیکنیم. دقیقا همینجاست که نوشتههای ما بوی بیربط بودن یا حتی تنفر میگیرند!

سالهاست از ایران دورم، اما فارسی بند نافی است که هنوز مرا به آنجا وصل نگه داشته. با این حال، کلماتم روی هوا معلقاند و نوشتن شبیه حرف زدن از سیارهای دیگر شده. صادقانه بگویم، حس میکنم نوشتههایم برای مخاطب داخل، گاهی انتزاعی و بیربط به نظر میرسد، گویی زبانمان دیگر یکی نیست!

از بچگی در گوشمان خواندند اگر خوب باشی و تلاش کنی، جهان با تو عادلانه رفتار میکند. اما حقیقت این است که جهان بیطرف و تصادفی است. بسیاری از آدمهای شریف در رنجاند و ظالمان کامیاب. بزرگشدن یعنی بفهمی هیچ پاداش تضمینشدهای نیست. آنوقت است که شرافتِ بیچشمداشت معنا پیدا میکند.