
İDE Uluslararası | Uluslararası Düşünce Akademisi Uluslararası Düşünce Akademisi kapsamında “Yerel Sesler, Evrensel Hikmet: Doğu ve Güneydoğu Asya’da İslam Düşünce Geleneklerinin İnşası” başlıklı seminerini gerçekleştiren Dr. Naoki Yamamoto, İslam’ın Doğu ve Güneydoğu Asya’daki tarihî tecrübesini, farklı kültürlerle kurduğu ilişkileri ve bölgeler arasında gelişen ilmî bağları ele aldı. Bu tecrübenin İslam medeniyetini anlama biçimimize katkılarını vurgulayan hocamız, şu hususlara değindi: - İslam’ın farklı coğrafyalardaki tecrübeleri, birbirinden kopuk bölgesel örnekler olarak değerlendirilmemelidir. Timothy Mitchell’in Colonising Egypt adlı eserinde ele aldığı üzere, modern Avrupa’nın dünyayı sınıflandırılacak bir sergi veya müze nesnesi olarak görmesi, diğer toplumları anlama biçimini de etkilemiştir. Doğu Asya, Afrika veya Malay İslamı gibi adlandırmalar da bu tecrübeleri birbirinden yalıtılmış kültürel unsurlara indirgeme riski taşır. - Farklı kültürleri tanımak kadar, bu kültürlere ilişkin bilginin İslam medeniyetine ve varlığa bakışımızı nasıl dönüştürdüğü de önemlidir. İslam medeniyeti, bugünkü ulus-devlet sınırlarıyla açıklanamayacak bir ilişkiler ağı içinde gelişmiştir. Âlimlerin, kitapların ve fikirlerin coğrafyalar arasındaki dolaşımı, bu medeniyetin bütünlüğünü sağlayan temel unsurlardandır. - Malay-Endonezya havzasındaki İslamlaşma sürecinde tasavvuf ve sûfîlerin tebliğ faaliyetleri önemli bir yer tutar. Dokuz Veli olarak bilinen Wali Songo geleneği, bu tecrübenin örneklerindendir. Sunan Kalijaga’nın gölge oyununu, Sunan Kudus’un ise yerel mimari unsurları tebliğ faaliyetlerinde değerlendirmesi, İslam’ın mesajının yerel kültürlerle ilişki kurularak aktarılabildiğini gösterir. - Güneydoğu Asya, İslam dünyasının ilmî merkezlerinden kopuk bir bölge değildir. Hint Okyanusu üzerinden Hicaz’la kurulan bağlar, bölgenin ilmî hayatını beslemiştir. On yedinci yüzyıl âlimlerinden İbrahim el-Kûrânî’nin Cavalı talebelerinin tasavvufî ve fıkhî meselelerine eserleriyle cevap vermesi, bu ilmî alışverişin önemli örneklerindendir. - İlmî ilişkiler, toplumsal ve siyasi hayatta da karşılık bulmuştur. Kûrânî’nin talebelerinden Yusuf el-Makassarî’nin sömürgeciliğe karşı mücadelesi ve Güney Afrika’ya uzanan sürgün hayatı, ilim ile amelin farklı coğrafyalara yayılan etkisini gösterir. - Çin’deki Müslümanların tecrübesi, Güneydoğu Asya’dan farklı şartlarda şekillenmiştir. Müslümanlar, azınlık olarak yaşadıkları ve İslam geleneğine dayanmayan bir siyasi ve düşünsel yapı içinde dinî kimliklerini koruyarak kendilerini ifade etmenin yollarını aramışlardır. Bu arayış, Çin’in dili ve düşünce birikimiyle ilişki kuran özgün bir ilmî geleneğin oluşmasına katkı sağlamıştır. - Çince İslam klasikleri olarak anılan Han Kitab geleneği, İslamî kavramların farklı bir dil ve düşünce dünyasında ifade edilmesi bakımından önemlidir. Mǎ Bǎiliáng ve Liu Zhi gibi düşünürler, kelimeleri doğrudan tercüme etmekle yetinmemiş; İslam’ın anlam dünyasını koruyarak Çin dilinde yeniden ifade etmeye çalışmışlardır. - Bu yaklaşımın esası, kelimeler değişse de anlamın korunmasıdır. Liu Zhi’nin Budizm’deki “Üç Araç” kavramını şeriat, tarikat ve hakikat mertebeleriyle ilişkilendirerek İslamî bir muhtevayla yorumlaması, farklı bir düşünce geleneğinin kavramlarından yararlanma örneğidir. Burada belirleyici olan, kullanılan kavramların İslam’ın hakikatini doğru biçimde aktarmasıdır. - Jin Tianzhu’nun Qingzhen Shiyi adlı eseri, Çin toplumunda İslam’a yönelik itiraz ve önyargılara verilen cevapları içerir. Yazar, Konfüçyüsçülüğün ahlâkî ideallerinin İslam’da karşılık bulduğunu savunarak Müslümanların içinde yaşadıkları toplumla kendi dinî kimliklerinden hareketle ilişki kurabileceklerini göstermiştir. - Zhang Chengzhi’nin Ruhun Tarihi adlı eserinde ele aldığı Nakşibendî Cehriyye geleneği, tasavvufun insanın ahlâkî ve toplumsal sorumluluklarıyla ilişkisini ortaya koyar. Bu tecrübede ilim ve fikrî çaba, insanın hayatına yön veren ve onu dönüştüren bir mahiyet taşır. - Günümüz İslam düşüncesini yalnızca Batı’nın kavramları üzerinden ele almak, medeniyetimizin farklı coğrafyalardaki birikimini gözden kaçırmamıza yol açar. Doğu Asya’daki İslam geleneği, kendi hakikatini koruyarak başka dil ve kültürlerle ilişki kurmanın örneklerini barındırır. Bu miras, hem İslam medeniyetini daha bütüncül anlamak hem de farklı dünyalarla sahih ilmî bağlar kurmak bakımından önemlidir.



























