[เงินประกันสังคมกว่า 3 ล้านล้านบาท ต้องมีหลักประกันมากกว่าคำว่า “บอร์ดมาจากการเลือกตั้ง”]
ดิฉันสนับสนุนข้อท้วงติงของคุณก่อแก้ว พิกุลทอง และเห็นว่าคุณรักชนก ศรีนอก ต้องตอบคำถามเรื่องโครงสร้างอำนาจในร่างกฎหมายของตัวเองให้ชัด การอ้างว่าบอร์ดมาจากการเลือกตั้งไม่ได้ทำให้ข้อกังวลเรื่องการรวมศูนย์อำนาจหมดไป ผู้ได้รับเลือกตั้งยิ่งมีอำนาจมาก ก็ยิ่งต้องยอมรับการตรวจสอบที่เข้มข้นขึ้น
เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับเงินจำนวนมหาศาล ข้อมูลสำนักงานประกันสังคม ณ วันที่ 30 กันยายน 2569 ระบุว่า กองทุนมีเงินลงทุนรวม 3,035,077 ล้านบาท หรือประมาณ 3.035 ล้านล้านบาท ในจำนวนนี้เป็นผลประโยชน์สะสมจากการลงทุน 1,247,628 ล้านบาท คิดเป็น 41.10% ของเงินลงทุนรวม ตัวเลขนี้สะท้อนว่าคุณภาพการบริหารและการลงทุนมีความสำคัญต่อความมั่นคงของกองทุนเพียงใด
ขณะเดียวกัน ข้อมูลสภาพัฒน์ระบุว่า ณ สิ้นไตรมาสสาม ปี 2569 ระบบประกันสังคมมีผู้ประกันตนรวมประมาณ 24.827 ล้านคน การเปลี่ยนโครงสร้างองค์กรจึงเกี่ยวข้องกับหลักประกันชีวิตของคนจำนวนมหาศาล ตั้งแต่วันที่เจ็บป่วย ตกงาน ไปจนถึงวัยเกษียณ ทุกมาตราที่เพิ่มอำนาจให้ผู้บริหารต้องตอบให้ได้ว่าจะป้องกันการใช้อำนาจผิดพลาดอย่างไร
ปัญหาที่อาจเกิดขึ้นประการแรก คืออำนาจบริหารกับอำนาจแต่งตั้งผู้ตรวจสอบกระจุกอยู่ภายใต้บอร์ดเดียวกัน ร่างมาตรา 22 ให้อำนาจบอร์ดกำหนดนโยบายบริหารกองทุน ส่วนมาตรา 40–41 ให้บอร์ดแต่งตั้งคณะกรรมการสรรหาและแต่งตั้งเลขาธิการ ขณะที่มาตรา 27–28 ให้บอร์ดแต่งตั้งคณะอนุกรรมการหกด้าน รวมถึงด้านลงทุน บริหารความเสี่ยง ธรรมาภิบาล และตรวจสอบ โดยใช้มติไม่น้อยกว่าสามในสี่
หากกลุ่มใดครองเสียงได้ถึงเกณฑ์ดังกล่าว กลุ่มนั้นก็จะมีอิทธิพลต่อทั้งนโยบาย ตัวผู้บริหาร และตัวผู้ตรวจสอบ ดิฉันมองว่านี่คือความเสี่ยงที่ต้องตอบอย่างจริงจัง เพราะผู้ตรวจสอบอาจเผชิญแรงกดดันเมื่อต้องทักท้วงการตัดสินใจของผู้แต่งตั้งตนเอง คุณรักชนกต้องอธิบายว่าระบบที่เสนอมาจะคุ้มครองความเป็นอิสระของผู้ตรวจสอบอย่างไร จะมีช่องทางรายงานข้อผิดปกติโดยไม่ถูกฝ่ายบริหารสกัดกั้นอย่างไร และใครจะตรวจสอบเมื่อบอร์ดเองเป็นผู้ถูกกล่าวหา
เมื่อเทียบกับร่าง ครม. ซึ่งกำหนดให้รัฐมนตรีแต่งตั้งคณะกรรมการตรวจสอบจากผู้มีความชำนาญด้านบัญชี การตรวจสอบ การเงิน การคลัง และกฎหมาย ความแตกต่างเรื่องผู้แต่งตั้งย่อมมีนัยสำคัญต่อการถ่วงดุล จะวิจารณ์กลไกของรัฐบาลอย่างไรก็ต้องตอบด้วยว่า การย้ายอำนาจแต่งตั้งผู้ตรวจสอบมาไว้กับบอร์ดจะให้หลักประกันที่เข้มแข็งกว่าอย่างไร
ประการที่สอง ผู้ประกันตนอาจเข้าถึงเหตุผลของการตัดสินใจสำคัญล่าช้า ร่างมาตรา 53 เปิดให้บอร์ดมีมติชะลอการเปิดเผยบันทึกการประชุมและรายงานสรุปการลงมติของผู้แทนกองทุนบางส่วนได้ โดยอาศัยเหตุเพื่อประโยชน์แห่งความมั่นคงทางเศรษฐกิจ เป็นระยะเวลาไม่เกิน สองปี
คำถามคือ ใครจะตรวจสอบว่าการชะลอเปิดเผยแต่ละครั้งมีความจำเป็นจริงเพียงใด หากใช้ข้อยกเว้นนี้กว้างเกินไป ผู้ประกันตนอาจรู้เหตุผลของการตัดสินใจหลังจากผ่านไปนานจนทักท้วงหรือป้องกันความเสียหายได้ยาก การกำหนดให้เปิดเผยข้อมูลต้องมาพร้อมข้อยกเว้นที่แคบ ชัดเจน และตรวจสอบได้ มิฉะนั้นคำว่าโปร่งใสก็เสี่ยงเหลือเพียงคำประกาศ
ประการที่สาม ช่องทางเข้าชื่อถอดถอนอาจใช้งานได้ยากในทางปฏิบัติ ร่างมาตรา 21 กำหนดให้ผู้ประกันตนไม่น้อยกว่า 5% ของผู้ประกันตนทั้งหมด เข้าชื่อเสนอให้รัฐมนตรีใช้อำนาจถอดถอนกรรมการฝ่ายผู้ประกันตน โดยต้องระบุพฤติการณ์อันควรถูกถอดถอน และยังต้องผ่านการพิจารณาของรัฐมนตรีโดยความเห็นชอบของ ครม.
เพื่อให้เห็นขนาด เกณฑ์ 5% บนฐานผู้ประกันตนหนึ่งล้านคน เท่ากับต้องรวบรวมถึง 50,000 รายชื่อ ยิ่งฐานผู้ประกันตนใหญ่ ภาระการรวบรวมรายชื่อก็ยิ่งสูง คนทำงานที่กระจัดกระจายอยู่ทั่วประเทศต้องใช้ทั้งเวลา งบประมาณ และเครือข่ายจำนวนมาก ดิฉันจึงตั้งคำถามว่า กลไกนี้จะช่วยให้ผู้ประกันตนควบคุมผู้แทนได้จริงเพียงใด การมีสิทธิในตัวบทต้องตามมาด้วยความสามารถในการใช้สิทธินั้นจริงด้วย
ประการที่สี่ ความผิดพลาดในการบริหารอาจสร้างผลกระทบทางการเงินขนาดใหญ่ก่อนที่การแก้ไขจะตามทัน หากสมมติว่าความเสียหายมีขนาดเท่ากับเพียง 1% ของฐานเงินลงทุน 3,035,077 ล้านบาท ก็จะคิดเป็นประมาณ 30,351 ล้านบาท ตัวเลขนี้เป็นการคำนวณเพื่อให้เห็นขนาดความเสี่ยง จึงยิ่งต้องมีผู้ทักท้วงที่เป็นอิสระ ระบบเตือนภัย และความรับผิดชอบที่ชัดเจนก่อนตัดสินใจใช้เงิน
แม้ร่างจะมีการตรวจงบการเงินโดย สตง. ตามมาตรา 52 ความจำเป็นในการถ่วงดุลภายในก็ยังคงอยู่ การตรวจสอบภายนอกควรทำงานร่วมกับระบบภายในที่สามารถหยุด ทักท้วง และเปิดเผยปัญหาได้ทันเวลา ผู้ประกันตนสมควรได้รับหลักประกันทุกชั้นที่จำเป็นต่อการปกป้องเงินของตนเอง
ดิฉันจึงเห็นว่า คุณรักชนกควรตอบข้อท้วงติงเหล่านี้ (ต่อ)