เรื่องที่ควรใส่ใจมากที่สุดของวันนี้
สรุปคร่าวๆ…
มีความพยายามลดบทบาทบอร์ดประกันสังคมฝ่ายที่มาจากการเลือกตั้ง (ตัวแทนผู้ประกันตน) แล้วย้ายอำนาจตรวจสอบและกติกาสำคัญไปรวมศูนย์ที่รัฐมนตรีแรงงาน + ข้าราชการประจำ
นี่ดีกว่า แซ่บกว่าเยอะ การกระชับอำนาจผ่าน ‘คณะกรรมการตรวจสอบ’ ในร่าง พ.ร.บ.ประกันสังคม ของ ครม.
.
คุยกันเรื่อง 'บำเหน็จ' ในร่างแก้ไข พ.ร.บ.ประกันสังคม ไปแล้ว แต่หัวใจสำคัญของร่างฉบับ ครม. อันหนึ่งคือเรื่องอำนาจในการบริหารประกันสังคม ที่สร้างกลไกลดทอนความต่อเนื่องและอำนาจต่อรองของบอร์ดประกันสังคมฝ่ายที่มาจากการเลือกตั้ง พร้อมดึงอำนาจการตรวจสอบและการกำหนดกติกาสำคัญไปรวมศูนย์ไว้ที่ รมว.แรงงาน และฝ่ายข้าราชการประจำ
.
ประเด็นแรก: การตั้ง "คณะกรรมการตรวจสอบ" ขึ้นตรงต่อรัฐมนตรี เพื่อกำกับเหนือบอร์ดเลือกตั้ง [ดูร่างฯ ที่เพิ่ม ม.24/2 และ ม.24/3]
.
- องค์กรคู่ขนานที่รัฐมนตรีแต่งตั้งโดยตรง (ตาม ม.24/2) บัญญัติให้จัดตั้ง "คณะกรรมการตรวจสอบ" จำนวน 7 คน "ซึ่งรัฐมนตรีแต่งตั้ง" (โดยมีผู้อำนวยการกลุ่มตรวจสอบภายในของสำนักงานประกันสังคมเป็นเลขานุการ) และให้นำ ม.8/2, ม.10 วรรคสอง, ม.11, ม.12 และ ม.13 มาใช้บังคับโดยอนุโลม แต่ไม่ได้นำข้อจำกัดห้ามดำรงตำแหน่งติดต่อกันเกิน 1 วาระใน ม.10 วรรคหนึ่ง (ที่ใช้กับบอร์ดที่มาจากการเลือกตั้ง) มาใช้บังคับกับคณะกรรมการตรวจสอบชุดนี้
.
- อำนาจขนาดไหน? แม้ ท่าน รมต. จุลพันธ์ เพิ่งโพสต์ว่า “คณะกรรมการตรวจสอบไม่ได้มีอำนาจขนาดนั้นครับ โครงสร้างนี้ทำหน้าที่เป็นเพียงผู้ตรวจสอบภายใน (Audit committee) ที่คอยดูแลความโปร่งใสของงบการเงิน ระบบบัญชี และการบริหารความเสี่ยงของสำนักงานประกันสังคมเท่านั้น ไม่มีอำนาจในการกำหนดนโยบาย ไม่มีสิทธิยับยั้งมติ หรือไปสั่งปลดบอร์ดประกันสังคมชุดใหญ่แต่อย่างใด” จริงอยู่ที่อำนาจหน้าที่ 11 ประการ ตาม ม.24/3 นั้น เนื้อหาส่วนใหญ่ เป็นรูปแบบมาตรฐานของ Audit Committee ในภาครัฐ ที่ถอดแบบมาจาก "หลักเกณฑ์กระทรวงการคลังว่าด้วยมาตรฐานและหลักเกณฑ์ปฏิบัติการตรวจสอบภายในสำหรับหน่วยงานของรัฐ พ.ศ.2561" เกือบทั้งหมด เพราะหลักของ Audit Committee คือการทำหน้าที่ "ให้ความเชื่อมั่น" แก่คณะกรรมการหลัก หรือบอร์ด ว่าฝ่ายจัดการนั้นทำงานถูกต้อง
.
แต่ความจริงแล้วเมื่อมากางดูอำนาจหน้าที่ 11 ประการ ก็มีส่วนทับซ้อนและเหนือกว่าบอร์ดประกันสังคมอยู่ โดยเฉพาะส่วนที่บัญญัติให้คณะกรรมการตรวจสอบมีอำนาจหน้าที่กว้างขวาง ตัวอย่างเช่น ปฏิบัติงานอื่นใดตามที่กฎหมายกำหนด หรือตามที่รัฐมนตรีหรือคณะกรรมการมอบหมาย ใน (10) ประเด็นนี้สำคัญการที่คณะกรรมการตรวจสอบนี้มาจากราชการและแต่งตั้งโดยรัฐมนตรีก็มีแนวโน้มฟังทางนั้นมากกว่าอยู่แล้ว ทั้งที่หัวใจของ Audit Committee นี้ คือ ความเป็นอิสระ และ Objectivity จึงห้ามรับภารกิจเชิงบริหารหรือปฏิบัติการอื่นนอกเหนือจากงานตรวจสอบ พอบัญญัติให้รับมอบหมายจากรัฐมนตรีที่เป็นฝ่ายบริหารได้อาจทำให้เสียความเป็นอิสระและกลายเป็นผู้มีส่วนได้เสียเสียเอง
.
หรือ อำนาจน้าที่ ตาม (9) รายงานผลการตรวจสอบและการดำเนินงานของคณะกรรมการตรวจสอบ อย่างน้อยปีละหนึ่งครั้งต่อคณะกรรมการและรัฐมนตรี นั้น ก็อาจมีประเด็นที่น่ากังวลจะขักหลัก Audit Committee ที่ควรเป็น บอร์ดย่อยหรืออนุกรรมการที่แต่งตั้งโดยคณะกรรมการหลักเพื่อเป็นตาเป็นหูแทนบอร์ดในการตรวจสอบฝ่ายปฏิบัติการ (เลขาฯ ประกันสังคม.) และรายงานผลต่อบอร์ดหลักมากกว่ส แต่ด้วยบทบัญญัตินี้จะลายเป็นเหลี่ยนบทบาทจาก Audit Committee ในฐานะ "ผู้ช่วยของบอร์ด" ให้กลายเป็น "องค์กรคู่ขนานของรัฐมนตรี" ที่ถูกวางตำแหน่งไว้เหนือและคานอำนาจบอร์ดหลักที่มาจากการเลือกตั้งไป
.
อีกตัวอย่างปัญหาอำนาจหน้าที่คือ อำนาจแทรกแซงการแต่งตั้งโยกย้ายข้าราชการร่วมกับเลขาธิการฯ โดยข้ามหัวบอร์ดหลัก ตาม (7) ที่สามารถให้ข้อเสนอแนะการพิจารณาแต่งตั้ง โยกย้าย เลื่อนชั้น เลื่อนตำแหน่ง และประเมินผลงานของหัวหน้าหน่วยงานตรวจสอบภายในต่อเลขาธิการ เท่ากับจะสร้างบายพาสบอร์ดประกันสังคมเปิดช่องให้รัฐมนตรี (ผ่านบอร์ดตรวจสอบ) และเลขาธิการฯ กุมชะตาของกลไกตรวจสอบภายในไว้สบาย เป็นต้น
.
โดยสรุปเหมือนเป็นการกลับหัวสายบังคับบัญชาการตรวจสอบ เพราะแทนที่หน่วยตรวจสอบภายในจะรายงานตรงต่อคณะกรรมการประกันสังคมในฐานะบอร์ดผู้บริหารกองทุน ม.24/2 และ ม.24/3 กลับดึงอำนาจการตรวจสอบออกไปผูกติดกับรัฐมนตรีโดยตรง ทำให้รัฐมนตรีมีเครื่องมือทางกฎหมายในการตรวจสอบ กดดัน และคานอำนาจการตัดสินใจของบอร์ดที่มาจากการเลือกตั้ง
.
[มีต่อประเด็นที่สอง]